Waarom plezier geen bijzaak is

Plezier is meer dan lol

Plezier klinkt als iets vanzelfsprekends. Kinderen voetballen omdat het leuk is, en als het leuk blijft, blijven ze. Maar wat maakt het leuk? Is dat winnen, een goal maken, bij vrienden in het team zitten, of iets heel anders?

Een Amerikaans onderzoeksteam rond Visek zocht het uit met een groot project, FUN MAPS (Visek en anderen, 2015). Het team vroeg 142 jeugdvoetballers van onder 9 tot onder 16, 57 ouders en 37 coaches om alles op te schrijven wat sport leuk maakt. Daarna sorteerden en beoordeelden de deelnemers die punten op belang.

Wat het onderzoek liet zien

Er kwamen 81 dingen uit die sport leuk maken, verdeeld over elf groepen. De groepen die het hoogst scoorden, waren sportief zijn, je best doen en een coach die positief coacht. Het punt dat het hoogst scoorde, was je best kunnen doen. Op de tweede plek stond een coach die spelers met respect behandelt.

Winnen staat er ook in. Wie de tabel in het artikel op volgorde zet, vindt winnen op plek 48 van de 81. Dat is een gemiddelde van spelers, ouders en coaches samen, en geen lijst van redenen waarom kinderen sporten. Maar de boodschap is duidelijk. Winnen telt mee, en een groot deel van het plezier zit in andere dingen.

Wat Nederlandse ouders zeggen

Het beeld past bij wat Nederlandse ouders zeggen. In onderzoek van het Mulier Instituut voor de KNVB gaf 95% van de ondervraagde ouders aan dat hun kind voetbalt voor het plezier. 23% noemde het winnen van wedstrijden (Mulier Instituut, 2022). De onderzoekers wijzen erop dat de groep niet representatief is.

En als kinderen stoppen, speelt plezier een grote rol. Onder de pupillen die in 2022 en 2023 stopten met voetballen, noemde 72,2% een gebrek aan plezier als reden. Over alle leeftijden samen was dat 49,4% (KNVB, 2024).

Het klimaat dat een trainer maakt

Als plezier vooral zit in je best doen, leren en met respect behandeld worden, dan heeft de trainer er veel invloed op. Dat is ook onderzocht. Sportpsychologen spreken van het motivatieklimaat. Draait het in een team om leren, inzet en vooruitgang, of om de beste zijn en winnen?

Smith, Smoll en Cumming gaven basketbalcoaches een korte training in een aanpak die draait om leren en inzet (Smith, Smoll en Cumming, 2007). Volgens de universiteit ging het om een workshop van 75 minuten, met 37 coaches en ruim tweehonderd spelers van 10 tot 14 jaar (University of Washington, 2007). De spelers van die coaches ervoeren hun coach als meer gericht op leren dan spelers van coaches zonder die training. In de loop van het seizoen nam hun spanning voor wedstrijden af. Bij de andere spelers nam de spanning juist toe. Dat gold voor jongens- en meidenteams.

Een grote overzichtsstudie van Harwood en collega's bundelde 104 studies met samen meer dan 34.000 deelnemers (Harwood en anderen, 2015). Een klimaat dat draait om leren en inzet ging steeds samen met meer vertrouwen in eigen kunnen, meer zelfvertrouwen, meer motivatie van binnenuit en betere prestaties. Een klimaat dat draait om de beste zijn ging vaker samen met minder zin, negatieve gevoelens en perfectionisme. Dat zijn verbanden en geen bewijs van oorzaak en gevolg. Maar ze wijzen allemaal dezelfde kant op.

Wat dit betekent op het veld

Niemand zegt dat winnen er niet toe doet. Kinderen willen winnen, en een overwinning is een feest. Het onderzoek laat alleen zien dat plezier vooral ontstaat in wat er elke week gebeurt, op de training en in de wedstrijd. Of je je best mag doen zonder dat een fout wordt afgestraft. Of de trainer je ziet staan. Of je merkt dat je beter wordt.

Daar zit ook het goede nieuws voor trainers. Plezier is geen kwestie van geluk met de uitslag. Het is voor een groot deel te maken, met hoe je een training opbouwt, hoe je reageert op een fout en waar je complimenten aan geeft.

Geschreven door de redactie van aanspeelpunt [TE BEVESTIGEN] Inhoudelijke check door de sportpsycholoog [NAAM]